Açıklama
KUTADGU BİLİG : LE CHEF-D’ŒUVRE TURC ANCIEN DES STEPPES : ÉTUDE PHILOLOGIQUE ET PHILOSOPHIQUE
Eski Bozkır Türklerinin Başyapıtı Kutadgu Bilig Üstüne Sözcüksel-Düşünsel Bir Çalışma
Bu yapıt Batı dillerinde Kutadgu Bilig üzerinde yazılmış ilk çalışmadır. Yapıt Türklükbilimci (türkolog) Prof. Michel Bozdémir’in kısa bir tanıtımıyla başlar. Yazar önsözden sonra, Eski Türk tarihini başlangıçtan XII. Yüzyıla değin özetler. Kutadgu Bilig bir geçiş dönemi yapıtı olarak nasıl okunmalıdır? diye yeni bir yaklaşım yöntemiyle Kutadgu Bilig’e yanaşmanın gerektiğini vurgular. Ardından yapıtta kullanılan ana kaynakların kaynakçası sunulur. Dokuz bölüm ile üç ekten oluşan bu çalışmanın başlıklarını şöyle sıralamak olur:
Birinci Bölüm: İlk Türk-İslam Devleti olarak Karahanlılar
İkinci Bölüm: Kutadgu Bilig’in Genel Görünümü
Üçüncü Bölüm: Kutadgu Bilig’in Gerçek Yazınsal Biçimi (Tiyatrosal Dramatik Yapısı)
Dördüncü Bölüm: Kutadgu Bilig’in Kullandığı Dilin Eşsiz Özgünlüğü
Bu bölümde özellikle Kutadgu Bilig ile Göktürk, Uygur Türkçeleri karşılaştırmalı bir biçimde incelenir. Sonuçta ise, Kutadgu Bilig’in dili -sanıldığı gibi- ‘Orta Türkçe’ ya da ‘Orta Türkçenin başlangıcı’ değil; Eski Türkçenin doğal bir uzantısı gerçeği ortaya konulur.
Beşinci Bölüm: bu bölümde özellikle Kutadgu Bilig’in ana temel kavramlarının başlıca ilkini oluşturan Törü terimi tarihsel, dilsel açıdan incelenir. Yazara göre, Eski Türkler için törü, günümüz anayas’nın tam bir karşılığıdır. Yazar düşüncesini Kutadgu Bilig’de işlenen törü anlayışından yola çıkarak kanıtlamaya çalışır.
Altıncı Bölüm: Kut kavramı Türk söyleninden (mitoloji) Göktürkler ile Uygurlara değin irdelenir. Yazara göre Kutadgu Bilig’e gelince, kut kavramı kimi önemli değişikliklere uğrasa da, başlıca Devlet karşılığı olarak kullanılmıştır. Bundan dolayı Kutadgu Bilig bir bilgelik yapıtı olsa bile, asal olarak Devlet Yönetme Bilgisidir (kuramı da denilebilir).
Yedinci Bölüm: Us ile Ussallık, İnsan ile Ahlak konuları Kutadgu Bilig’de geniş bir biçimde konu edilir. Kutadgu Bilig’de sergilen özellikle insan ile ahlak anlayışı, onun savunduğu ussallık, bilgi ile bilgelik tümüyle evrensel bir bakış açısı görünümündedir; örneğin hiçbir din ile dinsel anlayıştan yola çıkmaz Balasagunlu Yusuf.
Sekizinci Bölüm: Kutadgu Bilig’de, Bilgi ile İnancın ana temel ayrımları üzerine durularak, üstelik Din ile Devlet ilişkileri de kapsamlı bir biçimde irdelenir. Bu bölümde Balasagunlu Yusuf’un erken bir laik devlet tasarımının kurucusu olduğu vurgulanır. Burada yapılan düşünsel ayrıştırmalar (analız), ulu düşünür Balasagunlu Yusuf’un ne denli ilerici, ayrıca evrensel bir evren-görüşüne (Fr: vision du monde) iye (sahip) olduğunu kanıtlar.
Dokuzuncu Bölüm: Balasagunlu Yusuf’un etkilendiği ekinim (kültür) çevreleri, özellikle Platon, Aristoteles, Confisuyus, Farabi’nin varsayılan etkileri eleştirel bir biçimde ele alınır.
Ekler Bölümü
Birinci Ek: Eski Türklerde Bilgelik (Genel Bir Bakış)
İkinci Ek: Kutadgu Bilig’de Kullanılan Düşünsel Deyimler (Örnekleriyle)
Üçüncü Ek: Kutadgu Bilig’in Özgün Sözvarlığı (Örnekleriyle)
Ayrıca burada vurgulanması gereken, yazarın bu yapıtta Balasagunlu Yusuf’u yalnızca bir bilge-düşünür olarak ayrıştırmasıdır. Onun şairlik kişiliğini ise: Kutadgu Bilig ile Kaşgarlı Mahmut’un Divan’ından seçmeler: La Poésie Turque Ancienne (Essai poétique eu égard aux œuvres de Yusuf de Balasagun et Mahmut de Kachgar, Collection ‘regards turcs’ aux éditions L’Harmattan 2022 Paris) adlı yapıtında ele almıştır. Bu yapıtta Eski Türklerin iki yaşam biçimi ortaya konulur: Kutadgu Bilig yerleşik, kentli Türkleri simgelemektedir; oysa Divan’a alınan şiirler genellikle, Eski Türklerin göçebe yaşam biçimini sergiler.
